Bizancjum

Bizancjum.

W V i VI w. najazdy barbarzyńców i ciągłe wojny zrujnowały Italię. Wraz z bogactwem i ładem prawnym ginie wśród zmęczonych i zdziesiątkowanych wojnami ludzi wiedza, poczucie piękna, potrzeba posiadania i tworzenia przedmiotów o wartości artystycznej. Klęski dotykają jednakże tylko zachodnią część dawnego Imperium Rzymskiego. Część wschodnia, znana w historii pod nazwą Cesarstwa Bizantyjskiego, ze stolicą w Konstantynopolu, uniknęła szczęśliwie losu Italii.

Bizancjum leżało na styku świata zachodniego i wschodniego. W Konstantynopolu, który był — jak na owe czasy — miastem ogromnym i bogatym, zbiegały się i krzyżowały drogi handlowe z Azji, Italii, Hiszpanii i Afryki, a przy okazji dochodziło do wzajemnego przenikania różnych kultur. Silna organizacja państwowa gwarantowała rozwój handlu, rolnictwa i rzemiosł artystycznych.

Zarówno te warunki obiektywne, jak i uzdolnienia Greków oraz ich poczucie stylu i piękna przyczyniły się do powstania oryginalnej sztuki. W sztuce tej walczyły o lepsze greckie tradycje przedstawieniowe z poczuciem koloru i upodobaniem do geometryzacji, wywodzące się z dekoracyjnej sztuki Wschodu. Znaczny wpływ na charakter sztuki bizantyjskiej miała też typowo wschodnia struktura organizacyjna państwa. Na cesarskim dworze obowiązywał skomplikowany ceremoniał. Cesarz rządził państwem przy pomocy niezliczonych rzesz urzędników. Był nie tylko głową państwa, ale i kościoła. Cesarz miał też decydujący głos w sprawach sztuki, która uświetniała jego panowanie i umacniała określony system władzy. Zasady etykiety dworskiej musiały być ściśle przestrzegane nie tylko w życiu, ale i w sztuce. Powstały kanony, odnoszące się zarówno do spraw formalnych, dotyczących budowy dzieła, jak i jego treści. Najmocniej zaznaczyło się to w malarstwie.