Kolor w malarstwie

Kolor w malarstwie

Znaczenie koloru. Jak wspominaliśmy wyżej, najważniejszym środkiem ekspresji malarskiej jest kolor. Kolor zawsze wywoływał i wywołuje u człowieka zainteresowanie i rozmaite reakcje emocjonalne. Stwarza przecież nastrój, raduje, smuci, czasem niepokoi, a kiedy indziej — w wybitnych dziełach malarskich — jest źródłem głębokiej satysfakcji estetycznej. Zastosowanie koloru jest szerokie i jak wiadomo nie ogranicza się tylko do twórczości artystycznej.

W praktyce pozaartystycznej wykorzystuje się wyniki badań psychologicznych i fizjologicznych nad reakcjami człowieka na barwy i stosuje się odpowiednią kolorystykę we wnętrzach o różnym przeznaczeniu. Np. zastosowanie koloru w zakładach przemysłowych ma już dziś bogatą literaturę, a także ciekawe realizacje praktyczne, tam gdzie się honoruje wskazania lekarzy i psychologów. Podobnie wielką wagę przykłada się do kolorystyki wnętrz mieszkalnych, szkolnych czy szpitalnych. I tak np. we wnętrzach szpitalnych powinny dominować kolory: biały, szary, zielony a więc barwy działające uspakajająco.

Reakcja na kolor. Odczucie koloru nie ma bynajmniej charakteru uniwersalnego, lecz wiąże się ściśle z perypetiami i doświadczeniami duchowymi ludzi w określonych kręgach kulturowych. Można nawet bez większego ryzyka stwierdzić, że każda kultura wytworzyła sobie swój własny system odczuć koloru. Np. w Chinach biel jest kolorem żałoby, gdy dla Europejczyków biel oznacza radość, a czerń — śmierć. System ten, w przypadku innych kolorów w kręgu kultury europejskiej, oparty jest albo na skojarzeniach naturalnych, np. kolor czerwony — ogień, krew, kolor niebieski — lód, chłód, albo wynika, jak o tym wyżej wspominaliśmy, ze złożonych przygód naszej kultury.

Symbolika koloru. Szczególnie uczulone na symbolikę koloru było średniowiecze. Odczucie koloru utrwalone wówczas częstokroć obowiązuje i obecnie. Np. kolor żółty — z racji pojenia Chrystusa żółcią — oznacza zło, zdradę, często fałsz, kolor niebieski i biały— niewinność i mądrość, a czerwień była zawsze — nawet w starożytności — symbolem władzy królewskiej. Ciekawe, że współcześnie czerwień obrasta nową symboliką. Gdy pojawiła się przed laty na sztandarach walczącego proletariatu, była symbolem krwi robotniczej, dziś zaczyna być symbolem wolności i równości wszystkich ludzi na świecie. Przykład ten wskazuje na wtórność wszelkiej symboliki w stosunku do zjawisk kulturowych. Współcześni artyści malarze celowo wykorzystują symbolikę koloru, jego powszechne odczucie dla podniesienia ekspresji swoich obrazów. A niektórzy malarze, ci wybitniejsi, próbują nawet narzucić widzom swoją własną wizję i znaczenie koloru. Ciekawe pod tym względem wyznanie znajdujemy w liście Van Gogha do brata: „Maluję obraz, w którym przy pomocy czerwieni i zieleni chciałbym oddać straszliwe namiętności ludzkie”. Symbolikę koloru ogromnie poważnie traktował także jeden z twórców sztuki abstrakcyjnej — Wasyli Kandinsky, który dawał poszczególnym kolorom rygorystyczną interpretację.

Świadoma reakcja na kolor. Niewielu jest ludzi, którzy z całkowitą obojętnością przechodzą obok zjawisk kolorystycznych w naturze bądź w dziełach sztuki. Niestety, równie niewielu jest ludzi, którzy świadomie reagują na kolor i zestawienia kolorystyczne i czerpią z tych kontaktów głębokie przeżycia duchowe. Najczęściej jest to reakcja powierzchowna i przelotna. Teoretycy nauczania i psychologowie wiedzą doskonale, że można patrzeć na pewne zjawiska i dostrzegać je tylko fragmentarycznie, w sposób niepełny. Otóż zadaniem wychowania plastycznego jest m.in. nauczenie młodzieży patrzenia, oceniania i wywoływania wzruszeń emocjonalnych z zestawień kolorystycznych, zawartych w dziełach sztuki.