Kompozycja otwarta i zamknięta

Kompozycja otwarta i zamknięta.

Kompozycja otwarta i zamknięta. Charakterystyczną dla współczesnego malarstwa jest kompozycja otwarta, swobodna i luźna. Typowym jej przykładem są obrazy Miró. Amebowate plamy i wężowate linie wydają się pływać na tle gładkim lub minimalnie zróżnicowanym.

Joan Miró
Joan Miró

Czasami zbliżą się do krawędzi płótna, to znów skupiają się bliżej środka. Nie ma w nich rytmu, symetrii, nie ma wyraźnej -równowagi, ale nie ma również wyraźnego jej braku. Kompozycje wyglądają trochę, jak fruwające na niebie latawce, jak meduzy pływające w morzu. Na tle jasnym i spokojnym jest kilka jaskrawych plam: duża plama zielona, mniejsza czerwona i czarna. Ileż jest tych akcentów? Trzy? A może dwa i jedna zielona dominanta. Niektóre obrazy Miró są zaprzeczeniem niemal wszystkich zasad kompozycyjnych, co nie przeszkadza, że są ładne, zabawne i w jakiś szczególny sposób wzruszające. Spontaniczne i żywiołowe malarstwo Miró przestrzega jednak zawsze prawa kontrastu i podobieństwa form.

Przeciwieństwem kompozycji otwartej jest kompozycja zamknięta optycznie. W starożytności poszczególne elementy kompozycji zamykała rama. Formy dociskały się do jej krawędzi. Później mniej mechanicznie rozumiano problem zamknięcia. Najogólniej można by określić kompozycję zamkniętą jako tę, która akcentuje partię środkową bądź przez silne zwarcie form, bądź przez kolor, bądź też przez kierunki. Odwołajmy się jednak do przykładów. Znajdziemy ich całe bogactwo w twórczości Paule’a Klee. Powtarzał on w licznych wariantach kompozycję składającą się z rytmu drobnych i niezupełnie regularnych kwadratów, a raczej czworoboków.

W obrazie zatytułowanym Kwitnienie partia środkowa jarzy się bielą, żółcią, cynobrem i kobaltem form najdrobniejszych. Rzeczywiście kwitnie, otoczona większymi kwadratami brązów ciemnoczerwonych, fioletowych i ciemnych zieleni. Omówiliśmy jedynie z grubsza zasadę kompozycyjną, która w obrazie Klee kryje w sobie jeszcze wiele optycznych niespodzianek. Jak każdy zresztą obraz tego przedziwnego malarza, który łączył w swej twórczości wyostrzoną świadomość filozofa z wrażliwością poety i świeżością wyobraźni dziecka.