Kompozycja statyczna i dynamiczna

Kompozycja statyczna i dynamiczna.

Kompozycja statyczna i dynamiczna. Pojęcie statyki właściwe jest dla form przestrzennych. Porównując różne bryły geometryczne nietrudno zauważyć, że najbardziej statyczna jest właśnie ta, w której punkt ciężkości leży na podstawie, a więc piramida. Sześcian jest bardziej statyczny od prostopadłościanu ustawionego pionowo, ale mniej niż prostopadłościan leżący. Najmniej statyczna jest kula, styka się bowiem z płaszczyzną podstawy w jednym punkcie. Gdy jednak porównamy piramidę z półkulą, której kolista podstawa spoczywa na płaszczyźnie, to okaże się, że piramida sprawia wrażenie mniej statyczne. Dzieje się to za sprawą skośnych kierunków krawędzi. One to bowiem wywołują optyczne wrażenie ruchu. Wystarczy obie bryły postawić odwrotnie, aby się przekonać, że obie stają się zaprzeczeniem statyki. Oczekujemy, że najlżejszy ruch wytrąci je z przyjętej pozycji.

Doświadczenia wyniesione z manipulacji bryłami i z przedmiotami trójwymiarowymi uformowały tak silnie nasze optyczne poczucie statyki, że odczuwamy statykę lub jej zakłócenie nawet w przypadku form płaskich przedstawionych na płaszczyźnie.

Istotą kompozycji statycznej jest przede wszystkim mocne podkreślenie podstawy. Ta zasadnicza cecha nie wystarcza jednak dla wydobycia wyrazu spokoju koniecznego w kompozycji statycznej. Można sobie wyobrazić masyw górski przypominający z grubsza piramidę o zboczach poszarpanych uskokami i korozją. Ten dramatyczny kształt nie narzuci nam wrażenia spokoju, lecz raczej wrażenie walki.

Tak więc warunkami kompozycji statycznej jest, oprócz mocnej podstawy, forma syntetyczna, zamknięta, unikająca napięć kierunkowych i równoważąca poziomami działanie pionów.

Bernard Buffet Wieża Sw. Jakuba, 1956 r.
Bernard Buffet Wieża Sw. Jakuba, 1956 r.

Kompozycja dynamiczna jest zaprzeczeniem statyki, sugeruje gwałtowny ruch. Dynamika form w obrazie może odpowiadać dynamice w naturze. Tę współzależność obserwujemy w scenach batalistycznych, w malarstwie i rzeźbie baroku, w Grupie Laokoona i w Ołtarzu Zeusa w Pergamonie1. Ale również dynamika form może być zupełnie niezależna od przedmiotu w ruchu i to jest przypadek twórczości Pollocka i wielu ekspresjonistów.

Jackson Pollack Zaczarowany las
Jackson Pollack Zaczarowany las

Istnieje jeszcze trzeci wariant. Związek dynamiki form z naturą może być tylko lekko, jak przez mgłę zasugerowany; jest to przykład twórczości futurystów i kubistów .

pablo picasso corrida 1934 rok
pablo picasso corrida 1934 rok

Zwykle z kompozycją dynamiczną wiązali artyści bogactwo form, a więc skłębienie mas, wielkość łuków i kierunków skośnych, malarskość ujęcia, czyli wtapianie się i wyłanianie częściowe kształtu z otoczenia. Nie jest to jednak konieczne. Malewicz w swych płaskich kompozycjach wyrażał ruch przez układ kilku prostokątów. Brancusi stworzył sugestywną wizję siły dynamicznej odrywającej strzelistą, wrzecionowatą formę „Ptaka” od ciężkiego kloca podstawy. Dynamikę wydobył jednym kierunkiem pionu i kontrastem masy i ciężaru dwóch brył.

constantin brancusi ptak w przestrzeni
constantin brancusi ptak w przestrzeni