Sztuka a natura

SZTUKA A NATURA

Czy sprawdzalność z naturą stanowi decydujące kryterium wartości dzieła sztuki ? Doskonałość wyrażania przestrzeni przez wielkich mistrzów Renesansu (stosowali w tym celu perspektywę zbieżną) i sprawdzalność tego, co malowali z natury, a szczególnie z wizją człowieka, który był głównym bohaterem obrazów renesansowych, wytworzyły pewien ideał przedstawiania świata. Ideałów — wartościowy i odkrywczy w czasach, gdy powstawał i rozwijał się — mocno zaciążył na świadomości wielu współczesnych nam ludzi, a m.in. na świadomości wielu pedagogów-plastyków. Z jednej strony ideał ten był kuszący, ponieważ umożliwiał stworzenie stosunkowo łatwych i sprawdzalnych z naturą kryteriów wartościowania wszelkiej działalności plastycznej. Z drugiej strony akceptacja sztuki nurtu renesansowego stanowi oczywiste „obciążenie”. Wytwarza bowiem u plastyków-pedagogów, a w konsekwencji i u uczniów wiele kompleksów, o których wyżej wspominałem. Nauczyciele często niepokoją się trudnościami związanymi np. z nauką perspektywy zbieżnej, a nieporadność uczniów w tym zakresie traktują jako swoją klęskę pedagogiczną; z kolei uczniowie, z niedoskonałości rysowanych przez siebie przedmiotów, ludzi i stosunków przestrzennych, wnioskują o braku zdolności i zdecydowanie odsuwają się od malowania i rysowania w ogóle. W związku z często obserwowanymi tego typu trudnościami w realizacji wychowania plastycznego, można by sformułować paradoksalny wniosek, że nurt renesansowy w sztuce (realistyczny), doskonałość dzieł wielu wybitnych twórców, stanowi swoistą przeszkodę w działalności plastycznej uczniów. Gdyby ktoś powiedział tym uczniom, że istnieją teoretycy, znawcy sztuki, którzy uważają, że Renesans właśnie z powodu dominacji problemów przestrzennych i wierności w odtwarzaniu natury na niekorzyść wyobraźni — był klęską w rozwoju sztuki europejskiej — byliby zapewne ogromnie zdziwieni. Można zatem z całą pewnością powiedzieć, że wartość dzieła sztuki nie zawsze zależy od tego czy to, co jest przedstawione na obrazie, jest doskonale zgodne z naturą.