Sztuka współczesna i jej związki z epoką

Sztuka współczesna i jej związki z epoką.

Naszkicowanie obrazu sztuki współczesnej, stworzenie możliwie racjonalnej syntezy współczesnych zjawisk artystycznych, a wreszcie zrozumienie związków między sztuką a człowiekiem oraz różnymi formami cywilizacji stworzonej przez człowieka — jest zadaniem niezwykle trudnym i niebezpiecznym. Podstawową trudność widzimy w ogromnym bogactwie interesujących nas zjawisk. Wydaje nam się np. całkowicie pewne, że w sztuce odbija się czas, w którym się ona rozwija, tzn. że na kształt i charakter sztuki wpływa ogólnocywilizacyjny rozwój człowieka i społeczeństwa. Potwierdza ten fakt wiedza historyczna o przeszłości. Ale jaki jest mechanizm i prawidła tych wpływów i związków współcześnie — tego dokładnie określić się nie da. Przede wszystkim dlatego, że w sferze interesujących nas zagadnień centralną i nieobliczalną wprost rolę spełnia sam człowiek — jego marzenia, tęsknoty, ambicje i namiętności, oraz dlatego, że brak nam do oceny odpowiedniego dystansu. O wiele łatwiejszym i wdzięczniejszym zadaniem jest każda próba scharakteryzowania i zrozumienia sztuki wieków ubiegłych. Wielka ilość źródłowych, monograficznych prac, perspektywa czasu oraz określony i niepodlegający już zmianom kształt sztuki dawnej — pomaga przy próbach stworzenia syntetycznego jej obrazu. Niestety, ze sztuką współczesną jest akurat odwrotnie. Tkwimy mocno w zaczarowanym i żywym kręgu jej oddziaływania, obserwujemy jej rozwój i przemiany, czasem dziwimy się, czasem zachwycamy, ale zrozumieć ją, ogarnąć jej zadziwiające perspektywy — jest nam bardzo trudno. To, co na jej temat piszą filozofowie sztuki, teoretycy i sami twórcy, ma zazwyczaj charakter przyczynkowy, często sprzeczny ze sobą i ogromnie nietrwały z racji ciągłego rozwoju tak sztuki, jak i człowieka.

Nie ryzykując stworzenia syntetycznego obrazu sztuki współczesnej, uważamy, że warto zwrócić uwagę na pewne, historyczne już dla niej zjawiska i niektóre tendencje w jej aktualnym rozwoju. Wierzymy, że taki przegląd skłoni niejednego z czytelników do zadumy i pomoże mu w ukształtowaniu własnego, osobistego stosunku do sztuki współczesnej.