Teoria barw a praktyka artystyczna

TEORIA BARW A PRAKTYKA ARTYSTYCZNA

Problemy kolorystyczne malarstwa w tym elementarnym wymiarze, jaki jest potrzebny plastykowi, wyczerpuje w zasadzie program nauczania szkoły podstawowej, jednakże w związku z omawianiem w I licealnej kierunków kolorystycznych w sztuce współczesnej (XIX wiek i początki XX) warto zebrać te informacje jeszcze raz i, choćby w skrócie, omówić.

Otóż od razu na wstępie rozważań na temat koloru i teorii barw, musimy stwierdzić, że takie zdawałoby się fundamentalne pytania, jak np. co to jest kolor i skąd się bierze wrażenie barwy, mają charakter zgoła teoretyczny i praktyków malarzy nigdy specjalnie nie niepokoiły, a niewiedza w tym zakresie nie przeszkadzała im w tworzeniu rzeczy pięknych i kolorowych. Także wśród uczniów nie zawsze ci najbardziej zorientowani w zakresie teorii koloru będą najciekawiej i najpiękniej malować. Decydujące znaczenie w działalności artystycznej, a w tym wypadku w sposobie operowania kolorem, ma intuicja, wrażliwość i wyobraźnia, czyli te wszystkie, trudne do zdefiniowania i określenia czynniki, które składają się na talent plastyczny. Krótko mówiąc, w praktyce artystycznej zawsze większe znaczenie ma doświadczenie niż teoria.

Czy oznacza to, że wiadomości o kolorze są niepotrzebne, że można je ignorować? Nic podobnego. Wprawdzie trudne są do określenia okoliczności, w których wiedza o kolorze może podeprzeć wizję artystyczną, tym niemniej są to sytuacje możliwe. Np. znajomość teorii zestawień ciepło -zimnych stosowanych z takim powodzeniem przez Cezanne’a nie daje gwarancji nikomu, że namaluje obraz o podobnej sile działania i podobnym ładunku emocjonalnym, jak to się zdarzyło Cezanne’owi, ale może uchronić adepta sztuki od wyważania otwartych drzwi. A co najważniejsze, w sposób pełniejszy umożliwi mu przeżycie tegoż Cezanne’a.

Zapominamy też często, że właśnie „teoretykom” — naukowcom zawdzięczamy próby uporządkowania świata barw i wiele terminów, które dziś stosujemy, gdy omawiamy z uczniami ich prace, lub gdy dyskutujemy na temat różnych znanych dzieł malarskich. Takie określenia, jak np. „jakość”, „jasność” „nasycenie”, „kontrast symultaniczny”, „harmonia przez analogię”, „harmonia przez opozycję” i wiele innych — stworzyli naukowcy. Słowem, nie ulega wątpliwości, że młodzież powinna przyswajać sobie wiadomości o kolorze, jeżeli nie z powodu przydatności we własnej działalności plastycznej, to na pewno ze względu na kontakt z dziełami mistrzów i potrzebę rozumienia zasadniczych tendencji i przemian w rozwoju sztuki malarskiej.