Wpływy sztuki z innych kręgów kulturowych

Wpływy sztuki z innych kręgów kulturowych i sztuki peryferyjnej. Po załamaniu się w II poł. XIX wieku nurtu realistycznego, trwającego w sztuce od renesansu, w czym niemały udział mieli impresjoniści i ich następcy, artyści współcześni szukają wytrwale nowych źródeł inspiracji twórczej. Ich aktywność pod tym względem jest godna podziwu. Gauguin płynie na wyspy Mórz Południowych, by tam szukać natchnienia, kubiści pełnymi rękami czerpią z tajemniczej sztuki afrykańskiej, a Klee i Makowski odkrywają poezję „gryzmołów dziecięcych”. Podobny charakter ma dzisiejsze zainteresowanie artystów sztuką prymitywną i zachwyt wschodnią ikoną. Wyniki tych poszukiwań bez trudu odczytujemy z dzieł najwytrawniejszych mistrzów.

Abstrakcja. Przez wiele lat czołową pozycję w sztuce współczesnej miała abstrakcja, stanowiąca logiczną konsekwencję rozwoju sztuki kubistów i fowistów. Wydawało się nawet, że kierunek ten będzie zjawiskiem stałym w sztuce i ukoronowaniem formalnych poszukiwań artystów. Po opanowaniu bez mała całej sztuki współczesnej i zrealizowaniu niezliczonej ilości dzieł w najrozmaitszych wariantach, ukazała się cała jałowość abstrakcji i niemożność wyjścia z jej kręgu ograniczonego do rozgrywek formalnych.

Tendencje wyobraźniowe. Innym kierunkiem poszukiwań artystów współczesnych jest penetrowanie wnętrza człowieka, jego wyobraźni i duchowych niepokojów. Twórcy ci mogą nawiązywać do doświadczeń artystycznych znanych z przeszłości. Pewne fragmenty sztuki średniowiecznej, niepokojące i pełne maszkar obrazy Boscha i Breughla, przerażające pomysły Goyi — to ważne źródło inspiracji dla sztuki surrealistycznej, ale też nie jedyne. Oświecony, racjonalny wiek XX nie uwolnił człowieka od jego wewnętrznych niepokojów. Psychoanalitycy z Freudem na czele ujawnili w człowieku, szczególnie zaś w jego podświadomości, takie bogactwo lęków, przerażenia i zagadek, że może z nich czerpać bez końca poważna część artystów.

Mobile. Godną uwagi tendencją w sztuce współczesnej jest stare, bo sięgające XIX w. oczarowanie maszyną i ruchem. Od wielu lat działa cała plejada artystów, tworzących na pograniczu rzeźby i malarstwa. Wykorzystując właściwy dziecku i człowiekowi dorosłemu instynkt zabawy i fascynacji ruchem, majstrują dziwne maszyny monstra, których jedyną funkcją i sensem jest niespotykany kształt i wieloczynnościowy ruch. Działanie tych maszyn nazywanych mobilami jest często wzmocnione światłem, kolorem i efektami akustycznymi. Są to przedziwne zabawki dla dorosłych, które przyciągają oczy, bawią, a czasem niepokoją. Są one niewątpliwie zjawiskami plastycznymi, ale czy są sztuką?