Zasady kompozycji –Kontrast i podobieństwo

Zasady kompozycji –Kontrast i podobieństwo.

Kontrast i podobieństwo. Obie te zasady kompozycyjne choć pozornie przeciwstawne współdziałają ze sobą i dlatego należy je omawiać łącznie.

Kontrast rozumiemy jako jaskrawe przeciwieństwo. Czerń jest kontrastem dla bieli, cień dla światła, barwa zimna dla barwy ciepłej, linia prosta dla krzywej, pion dla poziomu. Płaszczyzna gładka kontrastuje z szorstką, a wielka bazylika z małą rotundą. W tych wszystkich przeciwstawieniach przestrzegamy zasady podobieństwa. Nie szukamy kontrastu dla ekierki w liściu kasztanu, ani kontrastu dla słonia w pudełku od zapałek. Błękit nie kontrastuje z linią poziomą, a czerń z linią krzywą. Kontrasty dobieramy w obrębie pokrewnych elementów formy, gdyż tylko wtedy kontrast jest kontrastem plastycznym.

Z kolei podobieństwa nie mogą przekroczyć pewnej bariery zróżnicowania, nie mogą przejść w identyczność, gdyż wtedy przestają być widzialne. W sztuce współczesnej próbowano wystawiać, jako dzieła sztuki, płótna pokryte jedynie bielą gruntu, próbowano na białym gruncie położyć plamę białej farby, pozostawiając tylko lekki ślad rzutu pędzla. Było to zredukowanie różnicy do minimum. Ten atak na starą Bastylię nie zdobył powodzenia. Po prostu nie otwierał sztuce dalszych możliwości. Całkowite zniwelowanie różnic wizualnych ma rację bytu jedynie w przyrodzie. Zgodnie z prawem mimikry biały niedźwiedź jest niewidoczny na śniegu, a kuropatwa na szarym ugorze.

O ile kontrast jest mocnym uderzeniem, zwraca uwagę, powoduje wstrząs, o tyle podobieństwa kształtów i kolorów działają uspokajająco, wymagają dłuższej kontemplacji i wnikliwej analizy .

Barbara Hepwort Grupa 1951 rok marmur
Barbara Hepworth Grupa 1951 rok marmur

Pozornie zdawałoby się, że te przeciwstawne prawa wzajemnie się wykluczają. Tymczasem od ich współistnienia zależy zwartość dzieła, harmonia jego budowy — jedność w wielości.

Zarówno prawo kontrastu, jak i prawo podobieństwa znajdują swoje głębokie uzasadnienie w świecie zewnętrznych zjawisk i w naszym świecie wewnętrznym. Po walce i wysiłku chętnie szukamy spokoju. I odwrotnie, gdy życie nasze płynie niezmiennym potokiem szukamy czegoś, co nas wyrwie z apatii, szukamy kontrastu.